Zelfs de brievenbussen zijn net even anders
Op nog geen half uur van Sabiñanigo ligt het dorp Ibort. Zo op het oog een heel normaal dorp, waar huizen met omheinde voortuintjes slaperig wachten op de terugkeer van hun in de stad werkende bewoners. Wie beter kijkt, ziet dat dit zeker geen doorsnee Spaans dorpje is. De huizen, de bewoners en zelfs de brievenbussen zijn net een beetje anders.

De uittocht
Tot de zestiger jaren van de vorige eeuw was Ibort een doodnormaal dorp met een overwegend agrarische bevolking. Met veel moeite voorzagen ze met kleinschalige landbouw in hun bestaan ondanks de kurkdroge, weinig vruchtbare grond. Het beleid van Franco bracht daar verandering in. Door de aanleg van stuwmeren en waterkrachtcentrales werd elektriciteit spotgoedkoop. In de nabij gelegen stad Sabiñanigo schoten fabrieken als paddenstoelen uit de grond. De werkgelegenheid in de stad schoot omhoog en verleidde de arme boeren uit de omliggende dorpen tot een beter bestaan. Massaal verlieten ze hun akkers en hun huizen om in de fabrieken te werken en de splinternieuwe flatgebouwen te bewonen.

De uitgestrekte pijnboombossen rond Ibort
Erosie

Ibort was een van de dorpen die verlaten achterbleef. De verwaarloosde akkers erodeerden en zorgden voor het dichtslibben van de lager gelegen stuwmeren. Daarom kocht de gemeente het dorp op en beplantte ook dit gebied met uitgestrekte pijnboombossen. De luchtige kronen wuiven in de wind en filteren het novemberlicht, waarmee ze een ultieme Mediterane sfeer oproepen.

Maar schijn bedriegt. Pijnbomen zijn geen aanwinst voor het landschap, vertelt mijn zus, die mijn gids en tolk is op deze reis. Onder de bomen wil maar weinig groeien en ze zijn gevoelig voor de giftige dennenprocessierups. De rups is overgewaaid uit Noord-Afrika en een ware plaag langs de Zuideuropese kust. Inderdaad zie ik overal uitgebreide spinsels als plukken watten in de boomtoppen hangen. De rupsen zijn nu niet te zien, maar gedurende bepaalde weken in het jaar verspreiden de brandhaartjes van de rups zich met de wind en mensen die daar gevoelig voor zijn, kunnen er flink ziek van worden.

Er is nog een probleem met de uitgestrekte pijnboombossen. De snelgroeiende pijnbomen vol hars vatten gemakkelijk vlam en de eenzijdige percelen vergroten de kans op bosbranden in dit gebied. De bewoners van Ibort kappen daarom de pijnbomen in de directe omgeving van het dorp zoveel mogelijk weg.

Herbewoning van de onteigende gebieden is een veel aantrekkelijker optie om erosie tegen te gaan
Deal

De gemeente heeft inmiddels ontdekt dat er een veel aantrekkelijker optie is om erosie tegen te gaan: herbewoning van de onteigende gebieden. Toen in de jaren tachtig een kleine groep mensen de ingestorte huizen herbouwden en er hun intrek namen, legde de gemeente hen geen strobreed in de weg. Sterker nog: een aantal jaar na het neerstrijken van de eerste bewoners, sloot de gemeente een deal met de in een stichting verenigde nieuwe bewoners. Wie bereid was een huis te herbouwen en de grond te bewerken, mocht er legaal wonen. De grond en het onroerend goed dat erop stond bleef eigendom van de gemeente. Nieuwe bewoners krijgen eerst een proefperiode en moeten ‘goedgekeurd’ worden door de andere dorpsbewoners.

Ik was benieuwd hoe dat is: wonen in een zelf herbouwd huis dat niet jouw eigendom is in een dorp waar de bewoners beslissen wie er mag komen wonen en wie niet. Op mijn zwerftocht vond ik de Nederlandse Bernadette die met haar man in 1992 naar dit toen volkomen verlaten dorp kwam en er een geitenboerderij begon. Volgende week volgt deel 2 van dit blog waarin ik hun verhaal vertel.

- wordt vervolgd –