het lettertype is belangrijk
Heb jij wel eens goed naar het lettertype en de bladspiegel van je favoriete boeken gekeken? Ik niet. Althans: voordat ik daar voor mijn eigen boek mee te maken kreeg. Toen ontdekte ik dat de vormgeving van het binnenwerk van boek tot boek flink verschilt. Elk boek in mijn boekenkast heeft weer een ander lettertype en bladspiegel. Het een leest prettiger dan het ander, maar dat merk je pas als je verschillende boeken opengeslagen naast elkaar legt.

 

Lettertype
Het ene lettertype is het andere niet. Je hebt lettertypes die ‘wijd uitstaan’ en lettertypes die compacter zijn. Bij niet-proportionele lettertypes zijn alle letters even breed, zoals op een schrijfmachine. Bij proportionele lettertypes hebben de letters verschillende breedtes. Zo is de i minder breed dan de m. Voor mijn manuscript, dat voor een debuut wel wat veel woorden heeft, koos ik voor een compact en proportioneel lettertype. Dat scheelde heel veel in het aantal pagina’s en daarmee in de drukkosten. Bovendien heeft mijn boek, net als veel andere boeken, schreefletters. Dat zijn letters met een dwarsstreepje aan de uiteinden van de letters. Een schreefloze letter (zonder zo’n streepje dus) is meer iets voor de koppen.


Licentie
Vormgever Christian zette het eerste hoofdstuk van mijn boek in een aantal verschillende lettertypes waaruit ik mocht kiezen. Een vormgever kan niet zomaar elk lettertype gebruiken, want op veel lettertypes rust een soort auteursrecht, hoewel er ook gratis lettertypes zijn. Ik verwachtte (terecht) dat mijn boek veel door een oudere generatie gelezen zou worden en koos daarom heel bewust voor een goed leesbaar lettertype in een zo groot mogelijk lettertype zonder het maximum van 320 pagina’s te overschrijden. Christian varieerde de lettergrootte net vaak tot de tekst precies op het aantal pagina’s paste.


Bladspiegel
Wat ik ook nooit eerder had opgemerkt, is dat de bladspiegel van een boekpagina heel anders is dan de bladspiegel van bijvoorbeeld een rapport. Een linkerpagina heeft namelijk een andere bladspiegel dan een rechterpagina, omdat je rekening moet houden met de vouw. De witruimte bij de vouw mag niet te breed, maar zeker niet te smal zijn. Bij een te smalle marge aan de binnenzijde moet je het boek teveel platdrukken om de alle letters te kunnen lezen en dat is natuurlijk niet prettig. En dan moet je er nog op letten dat de witruimte in het midden in verhouding is met de witruimte aan de buitenzijden. Vakwerk dus.

binnenwerk
Uitlijnen
In het eerste ontwerp was alle tekst links uitgelijnd met een vaste witruimte tussen de woorden (zie de linkerafbeelding). Daardoor oogde de rechterkantlijn ‘rommelig’ maar dat zag ik pas toen ik het ontwerp vergeleek met het binnenwerk van een boek uit mijn boekenkast. Meestal is de tekst in een boek zo uitgelijnd dat beide kantlijnen een mooie rechte lijn maken (zie de rechterafbeelding). Dat heeft wel een groot nadeel, ontdekte ik. Regels met lange woorden werden soms heel raar uitgerekt met grote witruimtes tussen de woorden. Dat was te verhelpen door lange woorden handmatig of automatisch met een streepje af te breken. Bij automatisch afbreken was het aantal rare afbrekingen zo groot, dat we besloten het afbreken handmatig te doen. Een heel karwei. Vooral omdat je na het wijzigen van de tekst of het vergroten of verkleinen van de lettergrootte opnieuw moest beginnen.

Hoe belangrijk een verzorgde vormgeving van het binnenwerk is, ontdekte ik op de Retail Market voor boekhandelaren. Een van de boekhandelaren sloeg het boek open en zei dat ze meteen zag dat hier een goede vormgever aan te pas was gekomen. Kennelijk letten ‘boekspecialisten’ daar wel degelijk op!



Wil jij weten waar je op moet letten bij de vormgeving van het binnenwerk? Onderstaande tips helpen je misschien verder:

  1. Meestal werkt een drukker met een veelvoud van 16 (of 32) pagina’s. Lees op de site van Het Boekenschap hoe je het aantal pagina’s kunt berekenen en beïnvloeden. Op deze site vind je nog veel meer tips voor een mooie vormgeving.
  2. Allerlei tips over het kiezen van een lettertype vind je op deze site van Het Boekenschap.
  3. Het Boekengilde geeft veel tips over het kiezen van een geschikt lettertype op deze site.
  4. De website van Boekschrijven.nl legt onder andere uit hoe het zit met de bladspiegel.
  5. Meer weten over grafische termen? Op Graphipedia vind je moeiteloos alle grafische termen.

1000 Resterende tekens