Familiefoto 1911Bij mijn zoektocht naar informatie over mijn grootouders werd ik weer eens met de neus op de feiten gedrukt. In oude krantenberichten, officiële documenten en verslagen van vergaderingen spelen mannen de hoofdrollen, en ook de meeste bijrollen trouwens. In interviews met familieleden was het andersom. Uit verhalen en anekdotes maakte ik op dat het juist overwegend de vrouwen - de moeders - waren, die een belangrijke rol speelden in de familiegeschiedenis. Ze gingen de strijd aan met voedselschaarste tijdens de oorlog, hielden de hand op de knip wanneer er financiële problemen dreigden en vochten voor de gezondheid en het welzijn van hun gezin.

Overgrootmoeder
Neem mijn overgrootmoeder: ze bestierde haar huishouden, voedde acht kinderen op, zwaaide de scepter over de groentewinkel en regelde de financiën van haar man, die als groenteboer langs de deuren ging. In de oorlog ruilde ze groente tegen tarwe. De tarwe bewaarde ze in de badkuip, waarbij ze zorgvuldig streepjes zette om het niveau van de tarwe aan te geven. Zo controleerde ze haar dochters en haar man, die geneigd waren zo nu en dan tarwe aan de armen mee te geven. De dochters hadden het systeem overigens snel in de gaten en vervingen de streepjes door nieuwe.

Mijn oma’s grootmoeder
Háár moeder, mijn oma’s grootmoeder, was anders ook niet voor de poes. Ze werd verliefd op een knappe soldaat. Probleem: hij was protestant. Een doodzonde natuurlijk voor een katholiek meisje. Ze raakte zwanger (met opzet?) en ‘moest’ trouwen, maar haar vader weigerde toestemming te geven voor het huwelijk. De kantonrechter moest eraan te pas komen en haar familie wilde niets meer met haar te maken hebben. Natuurlijk verwachtte haar schoonfamilie van haar dat ze het geloof van haar aanstaande man aannam. Maar zelfs daarin voer ze eigenwijs haar eigen koers. Ze liet haar oudste dochter in een broodmandje de katholieke kerk binnensmokkelen om haar te laten dopen.

Grootmoeder
Tja, en dan natuurlijk nog mijn eigen grootmoeder, de hoofdpersoon van mijn boek. Toen haar echtgenoot stierf bleef ze achter met zes thuiswonende kinderen in de leeftijd van 6 tot 22, waarvan er één bijna blind was. Haar man liet haar een failliet bedrijf en een berg schulden na, zodat ze haar huis moest verruilen voor een piepklein huurhuis. Uitkeringen waren er niet in die tijd. Haar gezin onderhield ze van de steun van de kerk, hulp van familie en het beetje inkomsten dat haar grotere kinderen binnenbrachten. Toch zagen haar kinderen er nooit slonzig uit. Zo zat ze tot diep in de nacht achter de naaimachine, haalde de voering uit de winterjas van haar dochter, draaide het kledingstuk binnenstebuiten en maakte er een keurige zomerjas van.

En hoe is dat in de huidige participatiemaatschappij? Moeders van nu staan voor andere uitdagingen dan de moeders van toen. Toch zijn het nog steeds overwegend de vrouwen die ervoor zorgen dat thuis alles op rolletjes loopt. Daar mogen we met Moederdag best nog eens bij stilstaan.

Enne… zoek je nog een cadeautje voor een moeder? Denk dan aan mijn boek Lena: voor moeders die graag lezen over sterke vrouwen. Lees er de recensie van Mieke Wijnants maar op na.