eerste_druk
Op de harde schijf van mijn laptop staan heel veel versies van elk hoofdstuk van Lena. Van de allereerste versie is, denk ik, geen alinea ongewijzigd gebleven. Het schrijven van een eerste boek gaat nu eenmaal met vallen en opstaan. Essentieel in dat proces waren mijn proeflezers. Zij lazen met veel geduld al die goede en minder goede hoofdstukken en gaven er hun commentaar op. Lena is dan ook een beetje van hen, want zonder mijn proeflezers was het nooit geworden wat het nu is.


Mijn proefleesteam
Ik begon met een vrij uitgebreide selectie proeflezers, maar ik kwam er snel achter dat dat niet werkte. Het waren er te veel en van sommige proeflezers kreeg ik alleen maar lovende reacties. Heel lief, maar daar had ik natuurlijk niet zoveel aan. Na een poosje had ik een kernteam van proeflezers geformeerd: mijn zusje en mijn beide schoonzusjes die elkaar geweldig aanvulden. Ieder had haar eigen expertise. De één lette vooral op de geloofwaardigheid van de personages. De ander detecteerde feilloos alle niet doorlopende verhaallijnen en zwakke passages. De derde had een scherp oog voor de details.


Briljant
Nu durf ik je hier best te verklappen dat ik het doodeng vond mijn teksten voor te leggen aan anderen. Hoe veilig mijn proefleesteam ook voelde; teksten waar ik zo lang aan had gewerkt, waar ik alles wat ik had in had gelegd, eindeloos had herlezen en verbeterd, daar wilde ik natuurlijk alleen maar van horen dat het briljant was! En toch: als ik verder wilde komen met mijn boek, dan moesten de zwakke plekken blootgelegd worden. Dus vroeg ik mijn proeflezers om eerlijk commentaar. Liefst vriendelijk verpakt. Dat dan weer wel.

Au
Alle vriendelijke verpakkingen ten spijt: ik moest soms best even slikken als mijn proeflezers voorstelden de passage die ik zelf zo geweldig vond te schrappen of wanneer ik op basis van het commentaar moest concluderen dat ik het verhaal een heel andere wending moest geven en de laatste drie hoofdstukken weg kon gooien. Au! Maar al snel ontwikkelde ik een doeltreffende methode om met de suggesties van mijn proeflezers om te gaan.


Eerst liet ik het commentaar een poosje bezinken zodat de emotie wat weg kon zakken. Vervolgens ging ik op zoek naar de reden achter het niet werken van bepaalde passages of het niet realistisch overkomen van mijn personages. Als ik dat scherp had, kwamen er na verloop van tijd ideeën over wat het verhaal nodig had om beter te worden. Dat was het moment om weer aan de slag te gaan. Omdat ik in de tussentijd even afstand had kunnen nemen van mijn eigen tekst, was het minder erg om afscheid te nemen van de oude teksten.


Eindversie?
Zo leerde ik mijn hoofdpersonages van begin tot eind een consistent karakter te geven en logische, doorlopende verhaallijnen te boetseren. Ik leerde herkennen welke passages vaart gaven aan het verhaal en welke juist niet en ik kreeg steeds meer grip op het effect van mijn teksten op de lezer. Met elke feedbackronde werd het verhaal beter, realistischer, meeslepender. Tot ik dacht dat ik een versie had waarin ik het uiterste van mijn kunnen had bereikt. Die versie ging naar de redacteur. En toen bleek dat het tòch nog beter kon ;-))


Zelf je teksten voorleggen aan proeflezers? Hieronder mijn tips:

  1. Leg alleen teksten voor waar je helemaal tevreden over bent en waar je zelf na een poosje wegleggen met frisse blik naar hebt gekeken. Hardop voorlezen helpt ook.
  2. Kies proeflezers waarin je vertrouwen hebt, maar die ook kritisch durven zijn.
  3. Geef aan waar je wilt dat de proeflezers op letten. Kijk bijvoorbeeld waar professionele recensisten naar kijken door boekrecensies te lezen.
  4. Vraag je proeflezers aan te geven in de tekst wat ze van verschillende passages vinden met bijvoorbeeld plusjes en minnetjes in de kantlijn. Zo ontdek je wat wel en niet werkt.
  5. Vraag feedback via de mail en wen jezelf aan niet meteen te reageren.
  6. Neem kritiek van je proeflezers serieus. Ook als je het niet eens bent met het commentaar. Kennelijk is datgene wat je in de tekst hebt willen leggen niet goed uit de verf gekomen. Vraag jezelf af hoe dat komt.
  7. Je proeflezers hebben tijd nodig voor een goed commentaar. Wacht rustig af en ga in de tussentijd aan de slag met onderzoek voor de volgende hoofdstukken of doe andere klussen waarvoor je niet afhankelijk bent van het commentaar op de laatste hoofdstukken.

1000 Resterende tekens