orhan pamuk
Van Orhan Pamuk wordt gezegd dat hij een van de grootste Turkse schrijvers van deze eeuw is. Zijn boeken zijn vertaald in dertig talen en in 2006 kreeg hij de Nobelprijs voor de Literatuur. Je zou wel gek zijn als je als debuutschrijver zijn tips links zou laten liggen. Dus ik las zijn bundel De naïeve en de sentimentele romanschrijver over de kunst van het romanschrijven.

Twee soorten schrijvers

Deze bundel bevat een serie lezingen die de schrijver hield voor de Harvard University. Hierin kiest Pamuk dan ook een nogal wetenschappelijke benadering van het vak van de schrijver. Niet een boek wat je in een avond uitleest, maar beslist de moeite waard, want Pamuk heeft een interessante kijk op schrijven, die mij aan het denken heeft gezet. Hij maakt onderscheid in twee soorten schrijvers: de naïeve schrijver, die op een onbewuste manier bezig is met het verhaal en de sentimentele schrijver, die juist meer reflecterend schrijft. Beide manieren van schrijven hebben invloed op de lezer en dan vooral op wat er in het hoofd van de lezer gebeurt tijdens het lezen.

Geheime kern
Zo betoogt Pamuk dat lezers (onbewust soms) op zoek zijn naar de ‘geheime kern’, een mystieke, wijze levensles die de literatuur de lezer te bieden heeft. Deze geheime kern openbaart zich meestal pas naarmate de roman vordert en vervolgens is het aan de schrijver deze scherp te slijpen. Juist die zoektocht naar de geheime kern maakt het lezen van romans de moeite waard, zegt Pamuk. In wat hij ‘genreliteratuur’ noemt (sciencefiction, misdaadromans, liefdesromans) is de geheime kern meteen duidelijk en moet de schrijver met andere zaken komen om de lezer te boeien.

Waargebeurd
Belangrijkste thema’s in de romans van Pamuk zijn de conflicten en de tegenstellingen tussen Oost en West, tussen de Islam en het Christendom en tussen traditie en moderniteit. Zijn roman Sneeuw wordt gezien als een van zijn belangrijkste werken en in dat boek ging ik meteen op zoek naar de geheime kern. Ik concludeer dat Pamuk het de lezer niet gemakkelijk maakt. Hij heeft zijn geheime kern goed verstopt in het boek. Overigens vroeg ik me meteen af of het verhaal op waarheid berust en dat is volgens Pamuk ook een kenmerk van lezers: dat ze geneigd zijn om datgene wat ze lezen aan te nemen voor waargebeurd (in het leven van de schrijver).

Conclusie

De naïeve en de sentimentele romanschrijver is interessant voor wie meer wil weten over de wetenschap achter de romankunst. Verwacht geen heldere schrijftips of eenvoudig leesbare lessen, maar de doorzetter wordt beloond met een dieper inzicht in wat een roman zo interessant maakt.

De naïeve en de sentimentele romanschrijver
Orhan Pamuk
Uitgever: Arbeiderspers
ISBN: 978 90 295 7602 4