Dagelijks werk - Renate DorresteinMisschien heb je het gemerkt: mijn site was afgelopen week offline vanwege cyberaanvallen. En dat terwijl ik op internationale vrouwendag dit blog, gewijd aan het boek Dagelijks werk van Renate Dorrestein, wilde publiceren! Dorrestein, die vorig jaar overleed, zette haar schrijftalent in om te strijden voor gelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen. Zo schreef ze op het hoogtepunt van de Tweede Feministische Golf columns voor Opzij en Viva. In 1986 stond ze aan de wieg van de Anna Bijns Stichting, een stichting die elke twee jaar een prijs uitlooft voor ‘de vrouwelijke stem in de letteren’. Dagelijks werk is haar literaire biografie met de ondertitel Een schrijversleven. In dit bijzondere boek publiceert ze teksten uit haar ‘schaduwoevre’, zoals ze dat noemt, de columns, artikelen en lezingen, die een schrijver tijdens het leven verzamelt. Daarbij vertelt ze met humor over de mooie momenten over haar leven.

De waarde van literatuur, zegt Dorrestein, is dat het de lezer toestaat een intieme verbinding aan te gaan met het geschrevene. Een goed boek strekt zijn armen uit, verwelkomt de lezer. ‘Lezers zijn een vitaal onderdeel van het hele proces dat we literatuur noemen, en dat niet alleen bestaat uit de expressie van de schrijver, maar evenzeer uit de impressie die daarmee op anderen wordt gemaakt’, schrijft Dorrestein. Een boek raakt je of raakt je niet: dat hangt ervan af of je je herkent in het verhaal, in de personages. Hoe doe je dat dan, de lezer betrekken? Uit Dagelijks werk destilleerde ik drie tips:

Tip 1: Laat de lezer iets meebeleven.
Dorrestein refereert aan een onderzoek waarmee ze haar studenten op pad had gestuurd. De studenten moesten antwoord zoeken op de vraag: ‘Waarom leest iemand?’ Ze moesten mensen op straat aanspreken en vragen waarom ze lazen. Uit dit onderzoek bleek dat lezers willen opgaan in een verhaal. Mensen lezen ter ontspanning, om nieuwe inzichten op te doen en onbekende tijdperken te leren kennen, maar vooral om meegesleept te worden in een fictieve wereld waar dingen anders zijn dan in de werkelijkheid.

Tip 2: Schotel de lezer dilemma’s voor
Het meest fascinerende van een goed verhaal is dat het de lezer zich af laat vragen wat hij zelf zou doen in een dergelijke situatie. In een verhaal kun je een werkelijkheid schetsen die anders onbereikbaar of zelfs onvoorstelbaar zou zijn. Dit biedt de mogelijkheid de lezer samen met de personages te confronteren met keuzes waar je normaal gesproken niet zo snel mee te maken hebt. De lezer stelt zich voor hoe hij of zij zelf gehandeld zou hebben. De schrijver velt geen oordeel; laat alleen maar zien. Het is aan de lezer om zich een oordeel te vormen.

Tip 3: Maak het de lezer niet te makkelijk
’Een goed verhaal’, schrijft Dorrestein, ‘morrelt aan onze morele codes.’ In haar boeken schuwt ze de ongemakkelijke onderwerpen niet. Ze schrijft over ongebruikelijke onderwerpen en voert excentrieke personages op. En toch zijn deze personages herkenbaar, zodat ze de lezer verwonderen én verwarren. ‘De werkelijkheid,’ schrijft Dorrestein, ‘is soms eigenaardiger dan we ooit konden dromen.’ Een schrijver zou niet terug moeten schrikken voor ongemakkelijkheid, het onaanvaardbare. Juist dat maakte voor haar het schrijven tot een noodzaak: ‘om mij teweer te stellen tegen de werkelijkheid.’

Dorrestein laat grote schoenen na om te vullen.

1000 Resterende tekens