Afdrukken

inspiratieSinds enige tijd lees ik het tijdschrift Boekenpost, een interessant tijdschrift over boeken, hoewel een beetje te literair voor mij. Neem het opinie-artikel van schrijver en biograaf Wim Hazeu. 'Het ministerie van Onderwijs', zegt hij, neemt genoegen met ‘minimale boekenlijstjes van leerlingen, waarop geen enkele literaire, historische samenhang te ontdekken valt. Alles is goed, als het maar een boek(je) is.’ Inderdaad verschilt de literatuurlijst van mijn zoon sterk van dat van mij vroeger. Alleen al in lengte. Maar als ik vijf boeken zou moeten noemen die me het meest zijn bijgebleven, denk ik niet dat één daarvan op mijn VWO-literatuurlijst staat.

Klassiekers
Hazeu schrijft: ‘Waarom zou een leerling weet moeten hebben van Reinaert de Vos, van De Spaanse Brabander van Bredero, van de Max Havelaar van Multatuli, van de gedichten van Slauerhoff, Hendrik de Vries en Achterberg, van de romans van Van Schendel, Bordewijk en Vestdijk?’ Uit het artikel wordt duidelijk dat Hazeu vindt dat leerlingen wel degelijk weet moeten hebben van deze boeken en dat de boekenlijst van middelbare scholieren weer verplichte klassiekers moet bevatten. Hij schrijft dat we moeten voorkomen dat de Nederlandse literatuur wordt ‘verkleind en gekleineerd’.

literatuurlijst middelbare scholieren

Hazeu is niet de enige die verplichte literaire kost graag weer op de boekenlijst van de middelbare scholieren ziet verschijnen. En er is best wat voor te zeggen om middelbare scholieren kennis te laten maken met boeken die ze uit zichzelf niet snel zouden kiezen. Veel van deze boeken geven een mooi beeld van de culturele geschiedenis van Nederland. Bovendien is het interessant ervaring op te doen met enkele kopstukken uit de literaire geschiedenis van Nederland. Ik kan me zelfs voorstellen dat het voor een geloofwaardig examenprogramma noodzakelijk is scholieren kennis te laten nemen van het werk van bepaalde schrijvers.

Verspild
Toch ben ik er geen voorstander middelbare scholieren te verplichten boeken van honderd jaar terug van kaft tot kaft te lezen en daar iets van te vinden. Ik ben ervan overtuigd dat de meeste leerlingen nog niet over de levenservaring beschikken om klassiekers zoals bijvoorbeeld Het bureau van Voskuil en de gedichten van Achterberg te waarderen. Op middelbare-school-leeftijd las ik Max Havelaar, begreep de verhaallijn, maar de diepere betekenis van Multatuli ging grotendeels aan me voorbij. Het verhaal sloot niet aan bij wat voor mij op dat moment van waarde was. De relevantie van het proza van deze schrijver was aan mij verspild. Van andere schrijvers, zoals Jeroen Brouwers, beloofde ik mezelf nooit meer iets te lezen.

Resoneren
Ik ben ervan overtuigd dat een verhaal iets moet hebben dat resoneert met een ervaring of emotie van de lezer. De lezer moet zich kunnen vereenzelvigen met de personages, moet kunnen begrijpen waar deze mee worstelen. Een leerling van 16 of 17 jaar heeft heel andere interesses en zorgen dan de personages in veel literaire boeken. Pubers hebben doorgaans maar weinig ervaring met voor boeken geliefde thema’s, zoals overspel, verlies van een familielid of zingeving. En dan speelt het verhaal meestal ook nog in een tijd waarin mobiele telefoons, internet en digitale post nog niet waren uitgevonden.

Weerzin
Geen wonder dat scholieren niet enthousiast zijn over boeken die volwassenen meesterlijk en onmisbaar vinden. Het verhaal, de personages en de gebeurtenissen sluiten niet aan bij hun belevingswereld. Ze zijn toeschouwer, maar geen deelnemer van het verhaal. De emoties die het boek oproept bij lezers die het thema herkennen in hun eigen leven of het leven van leeftijdgenoten, blijven uit. De schoonheid van het verhaal blijft verborgen en erger nog: de jongeren krijgen een weerzin tegen verhalen van deze schrijver, die schrijft in een taal die zij niet herkennen, over gebeurtenissen die zich ver buiten hun eigen belevingswereld afspelen.

Tempo
Laat jongeren in hun eigen tempo de Nederlandse literatuur ontdekken. Geef hen de informatie die ze nodig hebben, maak ze nieuwsgierig, maar forceer niets. Ze zijn er hoor, docenten Nederlands die hun enthousiasme over de Nederlandse literatuur over kunnen brengen op scholieren. Docenten die vol passie over hun vak vertellen en daarmee oprechte interesse opwekken bij hun leerlingen. Laat jongeren daar kennis van nemen, een voor hun leeftijd behapbare boekenlijst opstellen en heb er vertrouwen in dat ze op latere leeftijd ontdekken wat Nederlandse literatuur hen te bieden heeft. Met mij is het uiteindelijk helemaal goed gekomen.

Rob
Monique, goed stuk. Geen van de boeken die ik op de havo las (moest lezen) 'resoneerde' bij mij. Het was niet zozeer de leeftijd: niet zo heel lang geleden deed ik opnieuw een poging om een Hermans-, Reve- en Kafka-titel te lezen. Ik kwam er niet doorheen.
Ik kan minstens vijftig boeken noemen die me wel wisten te boeien, lieten lachen, huiveren, die me iets bijbrachten wat ik nog niet wist, en die me - want daar gaat het uiteindelijk toch om? - kippenvel gaven. (Vraag me gerust naar titels!)
Maar smaken...
... mag je nooit verplicht stellen ;-)
Groet!
Een veellezer (www.fzeven.nl)

Monique
Dank, Rob!
@nnelies de bock
Wat een uitstekend stuk, Monique.
En je hebt helemaal gelijk!

1000 Resterende tekens