duurzaam bouwen met een huis van stro
De Nederlandse kranten staan de laatste maanden vol met artikelen over gasloze woonwijken, warmtepompen en zonnepanelen. Mooie initiatieven. Bij mijn onderzoek voor mijn nieuwe boek zag ik hoe het nog ambitieuzer kan. De pioniers die verlaten dorpen in de Spaanse Pyreneeën herbouwen hergebruiken zoveel mogelijk van de oorspronkelijke bouwmaterialen. Zonnepanelen zijn in de elektriciteitsloze dorpen noodzaak en de bewoners bouwen zelf een zonneboiler of kooktoestel op zonne-energie van respectievelijk buizen in zwart folie en metalen platen. Maar het meest in het oog springend zijn de bijzondere woningen waarin de nieuwe bewoners hun intrek nemen. Ik zag geweldige en innovatieve manieren om een woning te bouwen.

De oude bouwstijl
Voor mijn nieuwe boek bezocht ik verlaten dorpen in verschillende stadia van verval. Pas wanneer een huis half is ingestort, kun je goed zien hoe dik de muren van deze huizen zijn. Geen wonder dat die gestapelde stenen muren zonder cement de binnenruimte in de zomer heerlijk koel houden. Een huis waarvan het dak recent is ingestort, onthult een prachtig geraamte van eeuwenoude, onregelmatige gevormde dakbalken, ooit met de hand geveld in de nabije omgeving. Zo kun je goed zien hoe deze huizen vroeger zijn opgebouwd. De dakpannen zijn gemaakt van leistenen die overal in de Pyreneeën voor het oprapen liggen of van de rode klei uit de talloze riviertjes, gebakken in de zon. De klei werd in vorm gedrukt op het bovenbeen van de bouwer, dus elke dakpan is anders.

zonneboiler

Materialen hergebruiken
De mensen die neerstrijken in de herontdekte dorpen herbouwen de huizen op hun eigen manier. De meesten nemen niet de moeite een vergunning aan te vragen en de gemeente knijpt een oogje toe omdat die graag ziet dat de middeleeuwse dorpjes van de vergetelheid gered worden. Uit ecologische of financiële overwegingen besluiten veel van de nieuwe bewoners de verspreid liggende dakpannen en stenen opnieuw te gebruiken voor de herbouw van een ruïne. Een verrotte dakbalk? De beboste hellingen in de omgeving bieden voldoende mogelijkheden hier en daar een boom te vellen. Ontschorsen, behandelen met lijnolie en je hebt een prima dakbalk. Dakisolatie? De zilverfoliecoating van opengesneden en schoongespoelde melkpakken voorzien het dakbeschot van een isolerende laag.

 

Creatief bouwen
De variaties zijn eindeloos. De verwaarloosde landerijen bieden volop mogelijkheden voor allerlei alternatieve woningen. Zo heb ik tipi’s gezien, een domo (een soort tent in de vorm van een gigantische iglo), een prachtige pipowagen, maar ook huizen gemaakt van strobalen. Eén van de strohuizen heeft een dak van balken die elkaar in het midden ondersteunen en waarbij de laatste balk weer op de eerste steunt. Heel bijzonder en schitterend om te zien.

domo
De creativiteit van de bewoners beperkt zich niet tot de vorm van de huizen, maar strekt zich ook uit tot het interieur. Overal zag ik prachtige versieringen zoals wanden en vloeren met mozaïek van kiezels of gebroken en hergebruikte tegeltjes, ingemetselde gekleurde flessen, prachtig beschilderde naambordjes en een hek van de singels van oude wijnvaten. Die wijnvaten zijn echt gigantisch. Ze liggen in de kelders van oude ruïnes of in een soort ondiepe grotten in de buurt van het dorp. Mijn zus en zwager ontdekten in de kelder van hun huis een wijnvat dat zo groot was dat het er alleen in zijn geheel uit te halen was als je het doormidden zou zagen. Zo staat er nu een vierpersoons bad gemaakt van een half wijnvat in de badkamer.

Sinds mijn bezoek aan deze bijzondere dorpen, heeft de term ‘circulair bouwen’ voor mij een heel andere betekenis gekregen dan waarvoor deze eigenlijk is bedoeld. Het klinkt allemaal heel romantisch, maar je moet natuurlijk wel bereid zijn je centrale verwarming in te leveren voor een houtkachel waarvoor je het hout zelf moet zagen en de berg op moet sjouwen…