waterram TU Delft
Alle verlaten dorpen die ik bezocht vanwege onderzoek voor mijn nieuwe boek hadden een watertekort. Twintig jaar lang volgde ik de strijd om het water in een herbewoond dorp vanaf de zijlijn. In het eerste deel van dit blog beschreef ik hoe de nieuwe bewoners het gesjouw met jerrycans beu waren en een lange slang aanlegden om het water uit de bron drie kilometer bergafwaarts dichter bij het dorp te brengen. Hevelen lukte niet, financiële middelen waren uitgeput en elektriciteit voor een pomp was er niet.

Dieselpomp
Na vele vergaderingen besloten de bewoners dat er dan toch maar een dieselpomp moest komen. Een van de bewoners kon aan een vierdehands dieselpomp komen. De slangen van het mislukte hevelexperiment werden verlegd: van de bron naar de pomp die op dezelfde hoogte als de bron stond, maar wel dichterbij het dorp. De slang werd zo horizontaal mogelijk gelegd. Vervolgens legden de bewoners hun laatste spaarcentjes bij elkaar voor een nieuwe slang van de pomp naar het gerestaureerde waterbassin van natuursteen iets boven de dorpskern.

Het op de plek krijgen van de loodzware dieselpomp en de aansluiting daarvan op de leidingen was een hels karwei. Toen het geheel eenmaal was aangesloten, bleek dat het aanslingeren van de pomp een zware klus was. Zo zwaar dat het was voorbehouden aan een selecte groep krachtpatsers. Wanneer deze mensen een poosje niet in het dorp waren of wat anders te doen hadden, zat iedereen opnieuw zonder water. Bovendien bevroren in de winter de bovengrondse leidingen en dan moesten de bewoners weer met jerrycans aan de gang. Met het groeien van het aantal bewoners was dat toch wel lastig. En zo’n dieselpomp paste ook niet helemaal bij de milieu-idealen van veel van de bewoners.

Waterram
waterram schemaVia kennissen kon het dorp uiteindelijk aan een waterram komen, prototype van een innovatieproject voor ontwikkelingslanden. Een waterram maakt gebruik van de terugslagkracht bij het plotseling stoppen van de watertoevoer. Misschien ken je wel die metalige dreun die je hoort als je de kraan bij je thuis plotseling dichtdoet. Die kracht dus. Een heel vernuftig systeem waarvoor geen elektriciteit of diesel nodig is, maar slechts een min of meer verticale buis gevuld met water, een metalen leiding van een meter of zeven, een reserveer om de metalen leiding naar de waterram te voeden en een klep die de toevoer naar de waterram plotseling stopt.


waterram tekening
De waterram zelf was niet groter dan een stevige fietspomp, maar de plaatsing van het apparaat had nogal wat voeten in aarde. De metalen leiding moesten zo worden gelegd dat het omhoog gepompte water in de verticale metalen buis van de pomp precies de juiste terugslagenergie opwekte als de klep zich door de druk van het water sloot. Een uiterst precies werkje. Na vele pogingen lukte het tenslotte om de waterram aan de gang te krijgen. Het vrolijke metalen getik van de waterram en het overlopende bassin in het dorp was reden tot een uitbundig feest.

Storingen
Elk huishouden schafte een reservoir aan, die ze vulden vanuit het grote bassin bergopwaarts. De waterram draaide dag en nacht en hield de reservoirs op peil. Na verloop van tijd kwam er zelfs een bij voor de groentetuin. Het was een geweldige en milieuvriendelijke oplossing voor het waterprobleem, maar er waren ook nadelen. Zo bleek dat de waterram vrij gemakkelijk uit evenwicht raakte en opnieuw op gang gebracht moest worden. Hoewel de dorpsbewoners er steeds handiger in waren de pomp weer aan de praat te krijgen, was dat wel lastig. De waterram stond immers niet dichtbij het dorp, maar ergens halverwege de steile helling tussen de prikstruiken. De bewoners ontwikkelden de gewoonte bij elk komen en gaan de auto stil te zetten op de plek waar je vanaf de weg het beste het getik van de waterram kon horen. Dan werd de motor uitgeschakeld om te controleren of het vertrouwde metalen geluid nog het goede ritme had.


Af en toe ging er een onderdeel kapot en dan kon het dagen of weken duren voordat de pomp weer gerepareerd was. Elke waterram bracht per dag duizend liter omhoog, maar dat was op den duur niet genoeg voor het groeiende aantal inwoners. Er ontstonden conflicten over de verdeling van het water. Bewoners met grote groentetuinen werd verweten dat ze onevenredig veel water gebruikten. ’S Winters was er minder behoefte aan water voor de groentetuinen, maar de bovengrondse leidingen bevroren snel en dan stopte ook de waterram.

Onderhandelen met de gemeente
Het dorp koos een vertegenwoordiger om met de gemeente te onderhandelen over een nieuwe pomp. Een tijdrovende procedure, maar met een mooi resultaat: de gemeente zette een grote elektrische pomp met zonnepanelen neer en investeerde in een gigantisch deposito waar het dorp meerdere dagen mee toe kon. Als tegenprestatie zorgden de dorpsbewoners voor een gebouwtje dat voorzag in de vorstvrije huisvesting van de pomp en het ingraven van de slangen naar het dorp.

Dat is al meer dan tien jaar geleden en zo is de situatie nu nog steeds. Zijn daarmee de conflicten voorgoed verleden tijd? Nee, dat niet, want ook dit deposito is niet onuitputtelijk en bewoners houden elkaars waterverbruik goed in de gaten. Daarnaast wil de gemeente het deposito voorzien van chloor en dat willen veel bewoners niet…