Maria Barbal - Als een rollende steen
Bij het onderzoek voor mijn boek stuitte ik op een bijzondere roman van de Catalaanse schrijfster Maria Barbal. Het boek met de titel ‘Als een rollende steen’ vertelt het verhaal van de grootmoeder van de schrijfster. Zij groeide op in een afgelegen dorp in de Spaanse Pyreneeën. Het boek schetst hoe het leven er daar uitzag en waarom de bewoners hun huizen en landerijen verlieten om in de stad te gaan wonen. Het schetst de politieke verhoudingen van toen en maakt duidelijk waarom de Catalanen nog zo aan hun eigen taal gehecht zijn.

Het verhaal van Conxa
‘Als een rollende steen’ vertelt het prachtige verhaal over Conxa, een jonge vrouw die een arm en fysiek zwaar leven leidt op een boerderij in een gesloten dorpsgemeenschap. Ze trouwt met haar grote liefde en is gelukkig tot de Spaanse Burgeroorlog in de jaren dertig van de vorige eeuw. Haar man is een van de boeren die met hooivorken en blote handen strijden voor betere sociale omstandigheden en minder macht voor de kerk. Dat komt hem duur te staat. Hij wordt opgepakt door de aanhangers van Franco en ter dood gebracht. Conxo en haar kinderen staan er alleen voor. Ze moeten hun boerderij draaiend houden en in hun eigen levensonderhoud voorzien. Als haar oudste zoon oud genoeg is om de boerderij over te nemen, besluit hij naar de stad te vertrekken op zoek naar beter betaald werk. In de steden is er vanwege de industrialisering een groot tekort aan arbeidskrachten. De overheid lokt jonge mensen van het platteland met een betaalbaar appartement en een gratis televisie. Conxa ziet haar kinderen een voor een uit het dorp vertrekken en heeft uiteindelijk geen andere keus dan ook naar de stad te gaan en in te trekken bij haar zoon en haar schoondochter. Hun boerderij en de landerijen die jarenlang bezit van de familie waren, zijn overgeleverd aan weer en wind.

Verlaten dorpen
Dit verhaal staat model voor vele andere families die rond die tijd in deze dorpen woonden. De gevolgen van de uittocht naar de steden zijn nu nog te zien in de Spaanse Pyreneeën. De dorpen raakten verlaten en vervallen. De daken stortten in, het onkruid schoot op tussen de keien van de straatjes en de namen van deze dorpen verdwenen in vergetelheid. De meeste dorpen zijn nu niet meer dan een verzameling ruïnes.

Een aantal van deze dorpen zijn opnieuw ontdekt en behoed voor totale ondergang. Mensen die het leven in de stad beu zijn of moderne hippies op zoek naar een manier van leven die beter past bij hun idealen. De nieuwe bewoners leiden een zelfvoorzienend bestaan of gaan gezamenlijk in overleg met de gemeente om elektriciteit en water naar het dorp te brengen, wegen te vernieuwen en scholen te bouwen.

Ronddwalend tussen de herbouwde huizen, de groentetuinen en de ezels, kippen en geiten, denk ik aan Conxa, aan het harde bestaan dat zij leidde in deze prachtige omgeving. Hoe vaak zal zij dit weggetje naar de olijfboomgaard hebben gelopen?